Sınav Stresi ve İmtihan

Tevekkül, Gayret ve Kalbin Temizlenmesi

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammed’in, ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim.

KALBE İNŞİRAH (GENİŞLİK) VİRDİ

رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي ۞ وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي

“Rabbişrah lî sadrî ve yessir lî emrî.”

(Ey Allah’ım! Göğsüme genişlik (ferahlık) ver ve işimi bana kolaylaştır.)

Günlük Hedef: Kalbi Başarısızlık Korkusundan Temizleyip Hakka Yaslanmak İçin (33+)

“…Şüphesiz insan için kendi çalışmasından (gayretinden) başkası yoktur.”
[Kaynak: Necm Sûre-i Şerif’i]:[39]

Dünya hayatı, baştan sona kulluk ve teslimiyet sınavlarından ibarettir. Gençlik yıllarında karşılaşılan mektep, lise, üniversite veya meslek sınavları da bu dünya serüveninin birer parçasıdır. Öğrencinin başarılı olma arzusu fıtridir; lakin bu arzu, kalbi boğan, imanın o ferah tevekkülünü zedeleyen zehirli bir strese, bir gelecek kaygısına dönüşmemelidir. İslam, kula “gayret etmeyi, ter dökmeyi” emrederken, “neticeyi dert edinmeyi” yasaklar. Çünkü neticeyi takdir edecek olan yalnızca Allah’u Teala‘dır. “Acaba kazanamazsam ne yaparım, hayatım biter mi?” şeklindeki vesveseler, şeytanın gencecik zihinleri karartma oyunudur. Kâmil bir mümin, masasına oturup elinden gelen en büyük çabayı gösteren, kalbini aşırı dünya hırsından ve korkusundan manen temizleyerek “Rabbim hakkımda hayırlı olanı bana nasip eyler” deyip sırtını o Yüce Kudret’e yaslayan kimsedir. En büyük sınav, ahiret sınavını unutup dünyaya esir olmamaktır.

KUR’AN-I KERİM’DEN 10 İLAHİ KELAM (GAYRET VE TEVEKKÜL)

Zorlukların Aşılması ve Başarı

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا ۞ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا Okunuşu: Fe-inne meal-usri yusrâ. İnne meal-usri yusrâ. 1. “Şüphesiz zorlukla beraber bir kolaylık vardır. Gerçekten, zorlukla beraber bir kolaylık daha vardır.” [Kaynak: İnşirâh Sûre-i Şerif’i]:[5-6]

وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ ۞ وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَىٰ Okunuşu: Ve en leyse lil-insâni illâ mâ seâ. Ve enne sa’yehû sevfe yürâ. 2. “Şüphesiz insan için kendi çalışmasından (gayretinden) başkası yoktur. Ve onun bu çalışması muhakkak görülecek (ve karşılığı verilecektir).” [Kaynak: Necm Sûre-i Şerif’i]:[39-40]

رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي ۞ وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي ۞ وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي Okunuşu: Rabbişrah lî sadrî. Ve yessir lî emrî. Vahlül ukdeten min lisânî. 3. “(Musa duasında şöyle dedi:) Ey Allah’ım (Rabbim)! Göğsüme genişlik ver, işimi bana kolaylaştır ve dilimdeki düğümü (ve aklımdaki tutukluğu) çöz.” [Kaynak: Tâhâ Sûre-i Şerif’i]:[25-27]

وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا Okunuşu: Ve kul rabbi zidnî ılmâ. 4. “De ki: Ey Allah’ım (Rabbim)! Benim ilmimi, anlayışımı artır.” [Kaynak: Tâhâ Sûre-i Şerif’i]:[114]

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا Okunuşu: Lâ yükellifüllâhu nefsen illâ vüs’ahâ. 5. “Allah’u Teala hiçbir nefse, gücünün yettiğinden (ve kaldırabileceğinden) başkasını yüklemez.” [Kaynak: Bakara Sûre-i Şerif’i]:[286]

وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ Okunuşu: Ve men yetevekkel alellâhi fe-hüve hasbüh; innellâhe bâliğu emrih. 6. “…Kim Allah’u Teala‘ya tevekkül ederse O, ona yeter. Şüphesiz Allah’u Teala emrini mutlaka yerine getirendir.” [Kaynak: Talâk Sûre-i Şerif’i]:[3]

قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا ۚ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ Okunuşu: Kul len yüsîbenâ illâ mâ ketebellâhu lenâ, hüve mevlânâ; ve alellâhi fel-yetevekkelil-mü’minûn. 7. “De ki: Bizim başımıza, Allah’u Teala‘nın bizim için yazdığından başka hiçbir şey gelmez. O bizim Mevlamızdır. Müminler yalnızca Allah’u Teala‘ya tevekkül etsinler.” [Kaynak: Tevbe Sûre-i Şerif’i]:[51]

وَعَسَىٰ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ Okunuşu: Ve asâ en tekrahû şey’en ve hüve hayrun leküm; ve asâ en tühıbbû şey’en ve hüve şerrun leküm; vallâhu ya’lemu ve entüm lâ ta’lemûn. 8. “…Olur ki hoşunuza gitmeyen (başarısızlık gibi görünen) bir şey sizin için hayırlıdır ve olur ki sevdiğiniz bir şey sizin için şerdir. Allah’u Teala bilir, siz bilemezsiniz.” [Kaynak: Bakara Sûre-i Şerif’i]:[216]

فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ Okunuşu: Fe-izâ azemte fe-tevekkel alellâh; innellâhe yuhibbül-mütevekkilîn. 9. “…Bir işe azmettiğin (ve gayretini ortaya koyduğun) zaman artık Allah’u Teala‘ya tevekkül et. Şüphesiz Allah’u Teala, tevekkül edenleri sever.” [Kaynak: Âl-i İmrân Sûre-i Şerif’i]:[159]

أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ Okunuşu: E-lâ bi-zikrillâhi tatme-innül-kulûb. 10. “Bilesiniz ki, kalpler (vesvese ve stresten temizlenip) ancak Allah’u Teala‘yı anmakla mutmain olur (huzura kavuşur).” [Kaynak: Ra’d Sûre-i Şerif’i]:[28]

HADİS-İ ŞERİFLERDEN 10 İNCİ

Kâinatın Efendisi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in Müjdeleri ve Tesellileri

1. İLİM YOLUNDAKİ KOLAYLIK “Kim ilim öğrenmek (ve faydalı bir meslek edinmek) için bir yola çıkarsa, Allah’u Teala ona cennete giden yolu kolaylaştırır.” [Kaynak: Müslim, Zikir]:[39]

2. SADECE ALLAH’A DAYANMAK “Kuvvetli mümin, zayıf müminden hayırlıdır. Sana fayda veren şeylere (ilme ve çalışmaya) hırs göster, acizliğe düşme. Başına bir terslik gelirse sakın ‘Keşke şöyle yapsaydım’ deme. Çünkü ‘keşke’ sözü şeytanın ameline kapı aralar.” [Kaynak: Müslim, Kader]:[34]

3. FAYDALI İLİM DUASI Peygamber Efendimiz (s.a.v) sabahları şöyle dua ederdi: “Ey Allah’ım! Senden faydalı bir ilim, temiz bir rızık ve kabul olunacak bir amel dilerim.” [Kaynak: İbn Mâce, İkâmetü’s-Salât]:[117]

4. EN HAYIRLI KAZANÇ “Hiç kimse, kendi elinin emeğiyle (kendi alın teri ve göz nuruyla) kazandığından daha hayırlı ve temiz bir yiyecek asla yememiştir.” [Kaynak: Buhârî, Büyû]:[15]

5. STRES VE KAYGIDAN SIĞINMAK “Ey Allah’ım! Kederden, kaygıdan (imtihan stresinden), acizlikten, tembellikten, korkaklıktan ve cimrilikten Sana sığınırım.” (Bu dua kalbi sıkıntıdan manen temizler). [Kaynak: Buhârî, Daavât]:[35]

6. MELEKLERİN KANAT GERMESİ “Melekler, ilim öğrenenin (kalem ve defter başında dirsek çürütenin) yaptığı gayretten razı oldukları için onun üzerine kanatlarını gererler.” [Kaynak: Ebû Dâvûd, İlim]:[1]

7. İKİ GÜNÜ EŞİT OLAN “İki günü birbirine eşit olan (kendisini geliştirmeyen, yeni bir şey öğrenmeyen) ziyandadır.” [Kaynak: Deylemî, el-Firdevs]

8. MÜMİNİN HER HALİ HAYIRDIR “Müminin işine şaşılır! Onun bütün işleri onun için hayırdır. Kendisine bir iyilik (başarı) isabet ederse şükreder, hayır olur. Bir darlık (başarısızlık) isabet ederse sabreder, yine hayır olur.” [Kaynak: Müslim, Zühd]:[64]

9. KOLAYLAŞTIRICI OLMAK “Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin (sevdirin), nefret ettirmeyin.” (İlim yolunda gidenlere baskı yapmak değil, onları motive etmek esastır). [Kaynak: Buhârî, İlim]:[11]

10. SENİN KOLAY KILDIĞIN… “Ey Allah’ım! Senin kolay kıldığından başka kolay yoktur. Ve Sen dilersen zor olanı (en zor sınavları bile) kolaylaştırırsın.” [Kaynak: İbn Hıbbân, es-Sahîh]

GÖNÜL SULTANLARINDAN (5 KELAM)

Hikmet Pınarları

“Zahmet çekmeden rahmet olmaz. Dikensiz gül bahçesi mi gördün? Sen kalbini tembellikten ve kaygıdan temizle, elinden geleni yap; padişahın divanında gayretine bakarlar, defterindeki notuna değil.”

– Hz. Mevlânâ

“Bizim yolumuzda iki kanat vardır: Biri zahiri ilim (çalışmak), diğeri batıni teslimiyettir. Sen masada ter döküp gayret etmezsen, seccadedeki duan kanatsız bir kuş gibidir, uçmaz.”

– Şah-ı Nakşibend (k.s)

Bizim Yunus der ki: “İlim ilim bilmektir / İlim kendin bilmektir / Sen kendini bilmezsen / Ya nice okumaktır.” En büyük sınav, diplomayı alıp da kibrinden temizlenememektir.

– Bizim Yunus

“Sadece dua edip ders çalışmayan kimse Allah’u Teala‘nın kâinata koyduğu nizamla alay eder. Sadece çalışıp dua etmeyen de şirke düşer. Muvaffakiyet, kalbi kibirden temizleyip iki kapıyı da çalmaktır.”

– İmam Gazâlî

“Ey oğul! Kalbini yarınki sınavın, rızkın korkusundan temizle. Sen kalemi eline al, aklını kitaba ver; bil ki rızkı veren de başarıyı takdir eden de yegâne Rabbindir.”

– Abdülkadir Geylânî

KISSADAN HİSSELER (5 İBRET)

1. İBN HACER (TAŞIN OĞLU) VE SUYUN DAMLASI İslam’ın en büyük hadis alimlerinden İbn Hacer el-Askalânî, gençliğinde ilim öğrenmekte çok zorlanır, ezber yapamadığı için ümitsizliğe ve strese kapılarak medreseyi terk etmeye karar verir. Yolda giderken bir mağarada dinlenir. Tavandan damlayan suyun, altındaki sert kayayı yıllar içinde oyup deldiğini görür. Kendi kendine: “Benim kafam bu taştan daha sert değil, şu su damlası da ilimden daha güçlü değil. Demek ki mesele zeka değil, sebat ve gayrettir” der. Kalbini o ümitsizlikten temizleyip medreseye döner ve “Taşın Oğlu” lakabıyla asırları aydınlatan bir alim olur. [Kaynak: Sehavî, ed-Dav’u’l-Lâmi’]

2. HZ. MUSA (A.S) VE İLİM YOLUNDA SABIR Hz. Musa (Aleyhisselâm), Hızır (Aleyhisselâm) ile ilim yolculuğuna çıktığında Hızır ona: “Sen benimle beraberliğe sabredemezsin” demişti. Gerçekten de ilmin ve hakikatin yolu acelecilikle, stresle değil; sabırla, beklemeyle ve soruları doğru vakitte sormakla yürünür. Talebe, neticeyi hemen görmek isteyen bir nefis taşır. Oysa ilim meşakkatlidir ve asıl imtihan o süreçte kalbi vesveselerden temizleyip sabretmektir. [Kaynak: Kehf Sûre-i Şerif’i]:[66-70]

3. İMAM ŞAFİİ’NİN EZBER SIKINTISI Büyük İmam Şafii (k.s), ezberinin eskisi kadar kuvvetli olmadığından ve zihninin bulandığından şikayetle hocası Veki’ye gider. Hocası ona şu muazzam reçeteyi verir: “İlim Allah’u Teala‘nın bir nurudur ve o nur günahkâr bir kalbe verilmez. Kalbini haramlardan manen temizle ki zihnin açılsın.” Stresin ve zihin dağınıklığının bir ilacı da manevi temizlik ve takvadır. [Kaynak: Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ]

4. FİİLİ DUA VE KAVLİ DUA (BEDİR GÜNÜ) Bedir Savaşı öncesi Kâinatın Efendisi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) çadırında sabaha kadar gözyaşları içinde ellerini kaldırıp Allah’u Teala‘ya dua etti. Lakin sabah olduğunda o “Nasıl olsa dua ettim” diyerek beklemedi; zırhını giydi, kılıcını kuşandı, sahabeleri saflara dizdi ve en önde savaştı. İşte sınavlara ve hayatın zorluklarına karşı sünnet olan budur: Bütün maddi hazırlığı (ders çalışmayı) yaptıktan sonra seccadede kalbi temizleyip Hakka yakarmaktır. [Kaynak: Müslim, Cihâd]:[58]

5. İMAM GAZALİ VE EŞKIYALAR İmam Gazali (k.s) gençliğinde yıllarca yazdığı defterleriyle seyahat ederken yollarını eşkıyalar keser. Bütün mallarını alırlar. Gazali eşkıyabaşına yalvarır: “Ne olur şu defterlerimi geri verin, içinde benim yıllarca çalıştığım ilmim var.” Eşkıyabaşı gülerek: “Senin ilmin defterde midir, kalbinde midir? Defterin çalınınca cahil mi kalacaksın?” der. Bu söz Gazali’nin aklını başına getirir. Kalbini ezber hamallığından temizler ve ilmi sadece kağıda değil, kalbine ve aklına nakşetmeye adar. [Kaynak: Sübkî, Tabakâtü’ş-Şâfiiyyeti’l-Kübrâ]

Nefis Muhasebesi: Gayret ve Tevekkül Aynası

(Sınav kaygısının imanın neşesini örtüp örtmediğini tartmak için soralım)

Masanın başında yapmam gereken çalışmayı ve fedakarlığı yapıyor muyum, yoksa sosyal medyada vakit öldürüp sonra “Kaderimde yokmuş” diyerek suçu Allah’u Teala‘ya mı atıyorum?
Başarıyı sadece iyi bir puana ve prestijli bir bölüme mi bağladım; yoksa asıl başarının helal yoldan kazanmak ve kalbimi kibirden manen temizlemek olduğunu biliyor muyum?
Sınav stresi ve gelecek kaygısı yüzünden uykularım kaçarken, beni yoktan vareden Rabbimin benim rızkıma kefil olduğunu unutup şeytanın o fakirlik vesvesesine mi yenik düştüm?
Başıma bir başarısızlık veya hastalık geldiğinde, “Keşke şöyle yapsaydım” diyerek isyan mı ediyorum; yoksa “Bunda da bir hayır vardır” diyerek tevekkül kalesine mi sığınıyorum?
Sınav sabahı kalemimi elime aldığımda, “Bana Allah’u Teala yeter” (Hasbünallah) diyerek zihnimdeki tüm korkuları kapının dışında bırakabiliyor muyum?

“Senin Kolay Kıldığından Başka Kolay Yoktur…”

اللَّهُمَّ لَا سَهْلَ إِلَّا مَا جَعَلْتَهُ سَهْلًا، وَأَنْتَ تَجْعَلُ الْحَزَنَ إِذَا شِئْتَ سَهْلًا

Okunuşu: Allâhümme lâ sehle illâ mâ ce’altehû sehlâ, ve ente tec’alül-hazene izâ şi’te sehlâ.

“Ey Allah’ım! Senin kolay kıldığından başka hiçbir kolay yoktur. Ve Sen dilersen zor olanı (aşılmaz görünen bu sınavı ve dertleri) kolaylaştırırsın. (Kalplerimizi gelecek korkusundan, tembellikten ve ümitsizlikten manen temizle; bizlere zihin açıklığı ve hayırlı kapılar ihsan eyle!)”
[Kaynak: İbn Hıbbân, es-Sahîh]:[974]
Kâinatın Efendisi’nin (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ümmetine zorluklar ve çetin imtihanlar karşısında sarsılmaz bir teslimiyetle okunmasını tavsiye ettiği o muazzam ferahlık duası.

Âmin, Yâ Rabbel Âlemin.