Kurban Bayramı Âdâbı
İhya, İkram ve Kalbin Temizlenmesi
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammed’in, ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim.
GÜNLÜK MANEVİ VİRD: BAYRAM SEVİNCİ VE HAMD
يَا بَرُّ يَا كَرِيمُ
“Yâ Berr Yâ Kerîm”
(Ey kullarına karşı iyiliği, lütfu ve cömertliği eşsiz ve sonsuz olan Allah’u Teala!)
0
Günlük Hedef: Kalbi Cimrilikten Temizleyip İnfak ve Teslimiyete Erişmek İçin (100+)
“De ki: Şüphesiz benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi olan Allah’u Teala içindir.”
[Kaynak: En’âm Sûre-i Şerif’i]:[162]
[Kaynak: En’âm Sûre-i Şerif’i]:[162]
Kurban Bayramı, İslam’ın şiarı, müminlerin neşe ve teslimiyet günüdür. Bu mukaddes günlerde yapılması gereken ameller, sıradan ritüeller değil; kulun Rabbine olan yakınlığını pekiştiren manevi adımlardır. Bayram sabahına erken kalkmak, gusül abdesti alarak bedeni ve güzel elbiseler giyerek dışı süslerken; kalbi de kinden, hasetten ve cimrilikten manen temizlemek en büyük bayram edebidir. Bayram namazı için caminin yolunu tutmak, tekbirlerle yeri göğü inletmek, kurbanı takva şuuruyla kesmek ve etini yoksullarla, akrabalarla paylaşmak… Bütün bunlar Kâinatın Efendisi’nin (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bizlere miras bıraktığı sünnetlerdir. Unutulmamalıdır ki, sıla-i rahim (akraba ziyareti) yapmayan, dargın olduğu kardeşiyle barışmayan bir kalbin bayramı eksiktir. Bayram, benliği kurban edip kardeşliğe dirilme günüdür.
KUR’AN-I KERİM’DE BAYRAM VE İNFAK ŞUURU
Namaz Kıl ve Kurban Kes
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
Okunuşu: Fe-salli li-rabbike venhar.
1. “O halde Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.”
[Kaynak: Kevser Sûre-i Şerif’i]:[2]
لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنْكُمْ
Okunuşu: Len yenâlellâhe lühûmühâ ve lâ dimâühâ ve lâkin yenâlühüt-takvâ minküm.
2. “Onların ne etleri ne de kanları Allah’u Teala‘ya ulaşır. Fakat O’na sadece sizin takvanız (kalbinizi temizlemeniz ve teslimiyetiniz) ulaşır…”
[Kaynak: Hac Sûre-i Şerif’i]:[37]
وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ
Okunuşu: Vezkürullâhe fî eyyâmin ma’dûdât.
3. “Sayılı günlerde (Teşrik günlerinde bayram coşkusuyla) Allah’u Teala‘yı (tekbirlerle) anın…”
[Kaynak: Bakara Sûre-i Şerif’i]:[203]
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ
Okunuşu: Fezkürûnî ezkürküm veşkürû lî ve lâ tekfürûn.
4. “Öyleyse beni zikredin (anın) ki ben de sizi anayım. Bana şükredin (kalbinizi nankörlükten temizleyin), sakın inkar etmeyin.”
[Kaynak: Bakara Sûre-i Şerif’i]:[152]
وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ
Okunuşu: Va’büdüllâhe ve lâ tüşrikû bihî şey’â; ve bil-vâlideyni ihsânen ve bi-zil-kurbâ vel-yetâmâ vel-mesâkîni vel-câri zilkurbâ.
5. “Allah’u Teala‘ya ibadet edin ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya… iyilik edin.”
[Kaynak: Nisâ Sûre-i Şerif’i]:[36]
HADİS-İ ŞERİFLERDEN 5 İNCİ
Peygamberimiz efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in Sünneti ve İkazları
1. YEME, İÇME VE ZİKİR GÜNLERİ
“Teşrik (Kurban Bayramı) günleri; yeme, içme ve Allah’u Teala‘yı (tekbirlerle) zikretme günleridir.” (Bu günlerde asık suratlı olmak, küs durmak yaraşmaz).
[Kaynak: Müslim, Sıyâm]:[144]
2. İLK YAPILACAK İŞ NAMAZ VE KURBAN
“Bugünümüzde (Kurban Bayramı’nda) yapacağımız ilk iş, (bayram) namazını kılmak, sonra da dönüp kurban kesmektir. Kim böyle yaparsa sünnetimize uymuş olur.”
[Kaynak: Buhârî, Îdeyn]:[3]
3. BAYRAMDA ORUÇ TUTULMAZ
Peygamber Efendimiz (s.a.v) iki günde oruç tutmayı kesin olarak yasaklamıştır: Biri Ramazan Bayramı (Fıtır) günü, diğeri ise Kurban Bayramı (Nahr) günüdür.
[Kaynak: Buhârî, Savm]:[66]
4. GUSÜL VE GÜZEL KOKU (TEMİZLİK)
“Peygamber Efendimiz (s.a.v) her iki bayramda da bizlere, en güzel elbiselerimizi giymemizi, (imkân dahilinde) en güzel kokularımızı sürmemizi ve (bayram namazına gitmeden önce kalbimizi ve bedenimizi) temizlememizi (gusül almamızı) emrederdi.”
[Kaynak: Hâkim, el-Müstedrek]
5. MESCİDE GİDİŞ VE DÖNÜŞ YOLU
Kâinatın Efendisi (s.a.v), bayram günlerinde namazgâha (mescide) giderken bir yolu kullanır, dönerken ise (başka insanlara da selam verip bayramlaşmak için) farklı bir yolu kullanarak dönerdi.
[Kaynak: Buhârî, Îdeyn]:[24]
GÖNÜL SULTANLARINDAN (5 KELAM)
Hikmet Pınarları
“Kurban Bayramı, aşığın maşukuna sunduğu manevi bir bahardır. Sen sadece koyun kesme; kalbini kibrin ve ‘benlik’ davasının pasından temizleyerek asıl nefsini Hakka kurban et.”
– Hz. Mevlânâ
“Bayram; yeni elbiseler giymek değil, Allah’ın azabından emin olup kalbi kin ve düşmanlıktan temizlemektir. Kardeşine küs olanın bayramı, sadece takvim yaprağındaki bir gündür.”
– Şah-ı Nakşibend (k.s)
Bizim Yunus der ki: “Dostun evi gönüllerdir / Gönüller yapmaya geldim.” Bayramda kesilen etten önce, yoksulun ve yetimin kırık gönlünü yap ki Hakka ulaşasın.
– Bizim Yunus
“Kurban etinin dağıtılmasındaki sır, zenginin sofrasını şenlendirmek değil, bir yıldır et yüzü görmeyen fukaranın evine bayram neşesini taşımaktır. O eti dağıtırken aslında kalbini cimrilikten temizliyorsun.”
– İmam Gazâlî
“Ey oğul! Bayram günü mümin kardeşine göstereceğin bir tebessüm, ona ikram edeceğin bir lokma yemek, gök kapılarını sana ardına kadar açan en muazzam anahtardır.”
– Abdülkadir Geylânî
KISSADAN HİSSELER (5 İBRET)
1. YETİMİ SEVİNDİREN BAYRAM MÜJDESİ
Peygamber Efendimiz (s.a.v) bir bayram sabahı namazdan dönerken, çocukların neşe içinde oynadığını gördü. Ancak köşede, eski elbiseler içinde ağlayan yetim bir çocuk vardı. Efendimiz (s.a.v) ona yaklaştı, başını okşadı ve “Neden ağlıyorsun yavrum?” diye sordu. Çocuk: “Babam şehit oldu, annem başkasıyla evlendi, kimsem yok” dedi. Efendimiz o muazzam şefkatiyle: “İster misin, Muhammed baban, Aişe annen, Hasan ve Hüseyin de kardeşlerin olsun?” diyerek onu evine götürdü, yedirdi, giydirdi ve o yetimin gözyaşlarını silerek en büyük bayram neşesini yaşattı.
[Kaynak: İbn Asâkir, Târîhu Dımaşk]
2. HZ. ÖMER’İN (R.A) BAYRAM GÖZYAŞLARI
İslam’ın o devasa halifesi Hz. Ömer (r.a), bir bayram günü odasına kapanmış hıçkırarak ağlıyordu. Onu bu halde görenler: “Ey Müminlerin Emiri! Bugün sevinç günüdür, neden ağlarsın?” diye sordular. Hz. Ömer’in kalbini manen nasıl temizlediğini gösteren o titretici cevabı şuydu: “Evet bugün bayramdır, lakin ameli kabul olanın bayramıdır! Ben ise kestiğim kurbanın ve kıldığım namazın Allah’u Teala katında kabul edilip edilmediğini bilmediğim için, azabın korkusundan ağlıyorum.”
[Kaynak: İbnü’l-Cevzî, Menâkıbu Emîri’l-Mü’minîn Ömer]
3. HZ. ALİ’NİN (R.A) KURU EKMEKLE BAYRAMI
Ramazan veya Kurban bayramı sabahı insanlar en güzel elbiselerini giymiş neşe içindeyken, Hz. Ali (r.a) kuru bir ekmek parçasıyla iftar ediyordu. Biri ona: “Bugün bayram, sen neden böyle yapıyorsun?” dedi. Hz. Ali (r.a) o muazzam ölçüyü verdi: “Bugün, kurbanı ve ibadeti Allah’u Teala tarafından kabul edilenlerin bayramıdır. Benim için asıl bayram, Rabbime isyan etmediğim, kalbimi günahlardan temizlediğim ve kul hakkı yemeden geçirdiğim her gündür!”
[Kaynak: İbnü’l-Cevzî, Sıfatü’s-Safve]
4. ABDULLAH BİN MÜBAREK’İN BAYRAM İNFAKI
Büyük evliyalardan Abdullah bin Mübarek, Kurban Bayramı geldiğinde kendisi için et ayırmaz, kestirdiği kurbanların tamamını fakirlere dağıtırdı. Hatta dostlarına en güzel yemekleri yaptırır, onlara kendi elleriyle hizmet eder, yedirir, içirirdi. Kendisi ise en mütevazı lokmayla yetinirdi. Ona “Neden kendine pay ayırmıyorsun?” diyenlere: “Müminin bayramı, kardeşlerinin yüzündeki tebessümü gördüğü andır. İkram etmek, kalbi cimriliğin o zehirli kirinden temizlemektir” derdi.
[Kaynak: Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ]
5. HZ. İBRAHİM’İN (ALEYHİSSELÂM) MİSAFİR EDEBİ
Hz. İbrahim (Aleyhisselâm), Kurban Bayramının o eşsiz ruhunu hayatına işlemişti; öyle ki sofrasında bir misafir olmadan, fakir birini bulmadan asla yemeğe oturmazdı. Hatta günlerce misafir aradığı, misafirsiz geçen günü ziyan saydığı rivayet edilir. Allah’u Teala‘nın onu “Halil” (Dost) edinmesinin sırrı, malını infak etmekteki o eşsiz cömertliği ve sofrasını daima Hak dostlarıyla paylaşarak kalbini cömertlikle nurlandırmasıydı.
[Kaynak: İbn Kesîr, el-Bidâye ve’n-Nihâye]
Nefis Muhasebesi: Vefa ve Paylaşma Aynası
(Kurban Bayramı’nın sünnetlerini ne kadar yaşadığımızı tartmak için soralım)
- Bayram sabahı namazgâha (camiye) koşa koşa mı gidiyorum, yoksa uykuyu tercih edip o muazzam feyzi ve bereketi kaçırıyor muyum?
- Bayramlık elbiselerimi giyip dışımı süslerken; dargın olduğum kardeşlerimi arayıp sorarak, kalbimi de kibirden ve kinden manen temizliyor muyum?
- Kestiğim kurbanın etini aylarca dondurucuda saklamak için mi planlar yapıyorum, yoksa mahallemdeki yoksula, yetime ve komşuma “Hak rızası için” cömertçe dağıtabiliyor muyum?
- Peygamber Efendimiz (s.a.v) yollarda karşılaştığı çocukların başını okşayıp sevindirirken; ben bayramda kapımı çalan çocuklara, büyüklerime ve misafirlerime güler yüz gösterebiliyor muyum?
- “Nasılsa kurban kestik, ibadet bitti” diyerek rehavete mi kapılıyorum; yoksa teşrik tekbirlerini son güne kadar o coşkuyla camide, evde getirmeye devam ediyor muyum?
“Benim Namazım, Kurbanım, Hayatım O’nun İçindir…”
“Allah’u Teala en büyüktür, Allah’u Teala en büyüktür. Allah’u Teala‘dan başka ilah yoktur ve Allah’u Teala en büyüktür. Allah’u Teala en büyüktür ve hamd sadece O’na mahsustur. Ey Rabbimiz! Bizden (kestiğimiz kurbanları, kıldığımız namazları ve tuttuğumuz niyetleri) kabul buyur! Şüphesiz Sen, her şeyi hakkıyla işiten, hakkıyla bilensin. (Kalplerimizi nifaktan ve cimrilikten manen temizle!)”
([Kaynak: Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’ / Bakara Sûre-i Şerif’i: 127] / Kurban Bayramı’nın şiarı olan Teşrik Tekbiri ile Hz. İbrahim (Aleyhisselâm)’ın amelinin Hak katında kabulü için yaptığı o muazzam yakarışın birleşimi)
Âmin, Yâ Rabbel Âlemin.
اَللَّهُ أَكْبَرُ اَللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ اَللَّهُ أَكْبَرُ وَلِلَّهِ الْحَمْدُ ۞ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Okunuşu: Allâhu Ekber Allâhu Ekber Lâ ilâhe illallâhu vallâhu Ekber, Allâhu Ekber ve lillâhil-hamd. Rabbenâ tekabbel minnâ inneke entes-semî’ul-alîm.
“Allah’u Teala en büyüktür, Allah’u Teala en büyüktür. Allah’u Teala‘dan başka ilah yoktur ve Allah’u Teala en büyüktür. Allah’u Teala en büyüktür ve hamd sadece O’na mahsustur. Ey Rabbimiz! Bizden (kestiğimiz kurbanları, kıldığımız namazları ve tuttuğumuz niyetleri) kabul buyur! Şüphesiz Sen, her şeyi hakkıyla işiten, hakkıyla bilensin. (Kalplerimizi nifaktan ve cimrilikten manen temizle!)”
([Kaynak: Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’ / Bakara Sûre-i Şerif’i: 127] / Kurban Bayramı’nın şiarı olan Teşrik Tekbiri ile Hz. İbrahim (Aleyhisselâm)’ın amelinin Hak katında kabulü için yaptığı o muazzam yakarışın birleşimi)
Âmin, Yâ Rabbel Âlemin.
