HZ. BERÎRE (R.ANHA)
Berîre, Ensar’dan bir ailenin kölesiydi. Özgür kalmak istiyordu. Efendileriyle 9 ukiyye (bir para birimi) altın karşılığında anlaştı. Her yıl 1 ukiyye ödeyecekti.
Yardım istemek için Hz. Aişe’nin (r.anha) kapısını çaldı. Hz. Aişe, Berîre’yi çok sevmişti. “Eğer sahiplerin kabul ederse, parasının tamamını tek seferde ödeyip seni azat ederim” dedi. Berîre sevinçle sahiplerine koştu.
Sahipleri parayı kabul ettiler ama bir şart koştular: “Onu azat edersin ama ‘Velâ’ hakkı (miras ve koruyuculuk hakkı) bizde kalır.”
Hz. Aişe durumu Peygamberimize anlattı. Peygamberimiz (s.a.v) minbere çıktı ve tarihi hükmü verdi: “İnsanlara ne oluyor ki Allah’ın kitabında olmayan şartları koşuyorlar? Velâ hakkı, azat edene aittir.” Böylece Berîre, Hz. Aişe tarafından satın alınıp Allah rızası için azat edildi.
Berîre azat edilip hür olunca, İslam hukuku ona bir hak tanıdı: Kocası Mugis hala köle olduğu için, hür bir kadın olarak onunla evliliğe devam edip etmeme konusunda “muhayyer” (serbest) bırakıldı.
Berîre, kocasını sevmiyordu ve hürriyetine kavuşunca ayrılmayı seçti. Bu olay, kadının rızası olmadan evliliğin sürdürülemeyeceğine dair önemli bir emsal oldu.
Berîre’nin kocası Mugis, onu delicesine seviyordu. Ayrılma kararını duyunca perişan oldu. Medine sokaklarında Berîre’nin peşinden koşuyor, sakalları gözyaşlarıyla ıslanıyordu.
İbn Abbas (r.a) anlatır: “Mugis’i, Berîre’nin arkasından ağlayarak dolaşırken gördüm. İnsanların merhametini celbediyordu.”
Peygamber Efendimiz (s.a.v) bu manzarayı görünce amcası Hz. Abbas’a döndü ve şöyle dedi:
“Ey Abbas! Mugis’in Berîre’ye olan sevgisine, Berîre’nin de Mugis’e olan nefretine şaşmıyor musun?” Efendimiz, insan kalbinin hallerine ve sevginin gücüne dikkat çekiyordu.
Peygamberimiz (s.a.v), Mugis’e acıdı ve Berîre’ye: “Ona dönsen (ayrılmasan) olmaz mı? O senin çocuğunun babasıdır” dedi.
Berîre zeki bir kadındı, sordu: “Ya Resulallah! Bu bir emir mi, yoksa tavsiye (şefaat) mi?” Efendimiz: “Sadece aracılık (şefaat) ediyorum, emir vermiyorum” dedi. Berîre net konuştu: “Öyleyse ihtiyacım yok (istemiyorum).” Peygamberimiz onun bu tercihine saygı duydu ve zorlamadı.
Bir gün Peygamberimiz (s.a.v) eve geldi ve yemek istedi. Evde, ocakta kaynayan bir et tenceresi vardı ama sofraya sadece ekmek ve katık getirildi.
Efendimiz: “Ben tencerede et kaynadığını görmedim mi?” diye sordu. Dediler ki: “Evet ama o eti Berîre’ye sadaka olarak verdiler. Sadaka size (Ehl-i Beyt’e) haram olduğu için size sunmadık.”
Peygamberimiz (s.a.v) bunun üzerine o meşhur hükmü verdi:
“O et Berîre için sadakadır (o fakirdir, alabilir). Ama Berîre bize ikram ederse, bizim için hediyedir (sadaka vasfından çıkar, helal olur).” Böylece malın el değiştirmesiyle hükmünün de değişeceği prensibi Berîre vesilesiyle öğrenildi.
Hz. Berîre, hürriyetine kavuştuktan sonra da Hz. Aişe’nin yanından ayrılmadı. Ona hizmet etmeye, ilim meclislerinde bulunmaya devam etti.
Cesur ve açık sözlüydü. İfk hadisesinde Hz. Aişe’ye iftira atıldığında, Peygamberimiz ona fikrini sormuş, o da: “Ben onda hayırdan başka bir şey görmedim” diyerek şahitlik etmiştir.
Hz. Berîre uzun bir ömür sürdü. Dört Halife dönemini gördü. Yezid bin Muaviye dönemine kadar yaşadığı rivayet edilir.
Hayatı boyunca Peygamber evinin bereketini taşıdı. Müslümanlara fıkıh, hadis ve ahlak dersleri verdi. Onun hayatı, İslam’ın köleliğe bakışını ve kadına verdiği seçme hakkını gösteren en somut örnektir.
