Edep ve Haya
İlla Edep, İlla Edep
GÜNLÜK MANEVİ VİRD: DERVİŞİN ZİKRİ
أَدَبْ يَا هُو
“Edeb Yâ Hû”
(Ey Allah’ım! Bana edep ver / Edep gözet ey kişi!)
0
Günlük Hedef: 100 Adet
Bismillâhirrahmânirrahîm
Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammed’in, ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim.
“Edep bir taç imiş nur-ı Hüdâ’dan / Giy o tacı, emin ol her belâdan.”
Edep; haddini bilmek, Haya ise; Allah’ın her an gördüğünü bilerek utanmaktır. Müminin ziyneti edeptir.
Edep; haddini bilmek, Haya ise; Allah’ın her an gördüğünü bilerek utanmaktır. Müminin ziyneti edeptir.
KURAN-I KERİM’DEN 10 AYET
Ahlak ve Haya Ayetleri
وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ
Okunuşu: Ve inneke le-alâ hulukın azîm.
1. “Şüphesiz sen (Ey Muhammed!) yüce bir ahlâk üzeresin.”
(Kalem Suresi, 4)
قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ
Okunuşu: Kul lil-mü’minîne yeguddû min ebsârihim ve yahfezû furûcehüm.
2. “Mümin erkeklere söyle: Gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar.”
(Nûr Suresi, 30)
وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ
Okunuşu: Ve kul lil-mü’minâti yagdudne min ebsârihinne ve yahfazne furûcehün.
3. “Mümin kadınlara da söyle: Gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar.”
(Nûr Suresi, 31)
وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا
Okunuşu: Ve lâ temşi fil-ardı merahâ.
4. “Yeryüzünde böbürlenerek yürüme.”
(İsrâ Suresi, 37)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ
Okunuşu: Yâ eyyühellezîne âmenû lâ yeshar kavmün min kavm.
5. “Ey iman edenler! Bir topluluk diğer bir toplulukla alay etmesin.”
(Hucurât Suresi, 11)
وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ
Okunuşu: Ve lâ tusa’ır haddeke linnâs.
6. “İnsanları küçümseyerek yüzünü çevirme.”
(Lokmân Suresi, 18)
يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا ۖ وَلِبَاسُ التَّقْوَىٰ ذَٰلِكَ خَيْرٌ
Okunuşu: Yâ benî âdeme kad enzelnâ aleyküm libâsen yuvârî sev’âtiküm ve rîşâ; ve libâsüt-takvâ zâlike hayr.
7. “Ey Ademoğulları! Size ayıp yerlerinizi örtecek giysi ve süslenecek elbise indirdik. Takva elbisesi (edep ve haya) ise daha hayırlıdır.”
(A’râf Suresi, 26)
وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ ۚ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ
Okunuşu: Vagdud min savtik; inne enkerel-asvâti le-savtül-hamîr.
8. “Sesini alçalt. Şüphesiz seslerin en çirkini eşeklerin sesidir.” (Konuşma adabı)
(Lokmân Suresi, 19)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا
Okunuşu: Yâ eyyühellezîne âmenû lâ tedhulû büyûten gayra büyûtiküm hattâ teste’nisû.
9. “Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, izin almadan girmeyin.”
(Nûr Suresi, 27)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ
Okunuşu: Yâ eyyühellezîne âmenüctenibû kesîran minez-zann.
10. “Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının (Suizandan kaçının).”
(Hucurât Suresi, 12)
HADİS-İ ŞERİFLERDEN 10 İNCİ
Efendimiz’in (s.a.v) Dilinden
1. HAYANIN YERİ
“Haya imandandır, iman ise cennettedir.”
[Tirmizî, Birr, 65]
2. UTANMAZSAN
“İlk peygamberlerden itibaren halkın hatırında kalan bir söz vardır: Utanmadıktan sonra dilediğini yap!”
[Buhârî, Enbiyâ, 54]
3. GÜZEL AHLAK
“Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.”
[Muvatta, Hüsnü’l-Hulk, 8]
4. HAYA HAYIRDIR
“Haya, ancak hayır getirir.”
[Buhârî, Edeb, 77]
5. MÜMİNİN DİLİ
“Mümin; insanları kötüleyen, lanetleyen, kötü söz söyleyen ve hayâsızca konuşan kimse değildir.”
[Tirmizî, Birr, 48]
6. EN HAYIRLI OLANINIZ
“Sizin en hayırlınız, ahlakı en güzel olanınızdır.”
[Buhârî, Edeb, 38]
7. BÜYÜĞE VE KÜÇÜĞE SAYGI
“Küçüğümüze merhamet etmeyen, büyüğümüze saygı göstermeyen bizden değildir.”
[Tirmizî, Birr, 15]
8. TARTIŞMA ADABI
“Haklı bile olsa tartışmayı terk edene cennetin kenarında bir köşk verileceğine kefilim.”
[Ebû Dâvûd, Edeb, 7]
9. MALAYANİ (BOŞ İŞLER)
“Kişinin kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesi, Müslümanlığının güzelliğindendir.”
[Tirmizî, Zühd, 11]
10. ÖRTÜNME
“Allah (c.c) Hayiy’dir (hayâ sahibidir), Sittîr’dir (ayıpları örtendir). Hayâyı ve örtünmeyi sever.”
[Ebû Dâvûd, Hammâm, 1]
GÖNÜL SULTANLARINDAN (5 KELAM)
Hikmet Pınarları
“Girdim ilim meclisine, eyledim kıldım talep; dediler ilim geride, illâ edep illâ edep.”
– Yunus Emre
“Edep; aklın tercümanıdır. İnsan edebi kadar akıllı, aklı kadar şerefli, şerefi kadar kıymetlidir.”
– Şems-i Tebrizî
“Eline, beline, diline sahip ol. Aşına, işine, eşine sadık ol.”
– Hacı Bektaş-ı Veli
“Bizim yolumuzun başı da sonu da edeptir. Hiçbir edepsiz, Allah’ın rızasına eremez.”
– Şah-ı Nakşibend (k.s)
“Güzel ahlak; güler yüz, cömertlik ve kimseye eziyet etmemektir.”
– Hasan-ı Basri
KISSADAN HİSSELER (5 İBRET)
1. HZ. OSMAN VE MELEKLERİN HAYASI
Peygamberimiz (s.a.v) evinde otururken Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer içeri girdiler, Efendimiz halini bozmadı. Sonra Hz. Osman (r.a) girmek için izin isteyince, Efendimiz hemen toparlandı ve üzerini düzeltti. Sebebi sorulunca: “Meleklerin bile hayâ ettiği (utandığı) bir kimseden ben utanmayayım mı?” buyurdu.
[Kaynak: Müslim, Fezâilü’s-Sahâbe, 26]
2. İMAM MALİK VE MEDİNE EDEBİ
İmam Malik Hazretleri, Medine-i Münevvere’de asla binek hayvanına binmezdi. “Resulullah’ın (s.a.v) medfun olduğu (yattığı) toprakları hayvanın tırnaklarıyla çiğnemekten Allah’a haya ederim” derdi. Bu edebi sayesinde ilmin zirvesine ulaştı.
[Kaynak: Kadı İyâz, Tertîbü’l-Medârik]
3. BİŞR-İ HAFİ VE BESMELE
Bişr-i Hafi, sarhoş bir haldeyken yolda üzerinde “Bismillah” (Allah’ın adı) yazılı çamurlu bir kağıt buldu. İçi sızladı, onu temizledi, güzel kokular sürüp duvara astı. O gece rüyasında ona: “Sen Benim ismimi temizleyip yücelttin, Ben de seni dünyada ve ahirette temizleyip yücelteceğim” denildi. Edep, bir sarhoşu evliya yaptı.
[Kaynak: Tezkiretü’l Evliyâ, Ferîdüddin Attâr]
4. YUNUS EMRE VE EĞRİ ODUN
Yunus Emre, Taptuk Emre’nin dergahına 40 yıl boyunca odun taşıdı. Bir gün hocası odunlara baktı, hepsi kalem gibi dümdüzdü. “Yunus, dağda hiç eğri odun kalmadı mı?” diye sordu. Yunus: “Sultanım, bu kapıdan içeriye odunun bile eğrisi giremez” dedi. Edep, dergaha (gönle) eğriliği sokmamaktır.
[Kaynak: Menkıbe-i Yunus Emre]
5. MEVLANA’NIN OĞLUNA NASİHATİ
Mevlana, oğlu Sultan Veled’e şöyle dedi: “Oğlum! Eğer cennette huri ve gılmanların sana hizmet etmesini istiyorsan, insanlara hizmet et. Eğer efendi olmak istiyorsan, edep ile hizmetkâr ol. Çünkü insanı hayvandan ayıran edeptir.”
[Kaynak: Mesnevi-i Şerif]
Nefis Muhasebesi: Edep Aynası
(Bugün kendimize soralım)
- Yalnız kaldığımda Allah’ın beni gördüğünü bilerek haya ediyor muyum?
- Konuşurken ses tonumu ve kelimelerimi edep sınırında tutuyor muyum?
- Büyüklerimin yanında ayak ayak üstüne atmaktan veya saygısızlık yapmaktan kaçınıyor muyum?
- Gözümü haramdan, dilimi yalandan koruyabiliyor muyum?
- İbadetlerimi yaparken sadece şeklen mi, yoksa huzurda olduğumun edebiyle mi yapıyorum?
Edepli Ol, Hakk’ı Bul
(Hadis-i Şerif / Müsned-i Ahmed)
Âmin, Yâ Rabbel Âlemin.
اللَّهُمَّ حَسِّنْ خُلُقِي كَمَا حَسَّنْتَ خَلْقِي
Okunuşu: Allâhümme hassin hulkî kemâ hassente halkî.
“Allah’ım! Yaratılışımı (bedenimi) güzel yaptığın gibi, ahlakımı da güzelleştir.”(Hadis-i Şerif / Müsned-i Ahmed)
Âmin, Yâ Rabbel Âlemin.
