Günlük Manevi Azık
77. Gün: Haya ve Edep
Bismillâhirrahmânirrahîm…
Haya, imanın kalesi ve ahlakın özüdür. Kulun, kalbini her türlü arsızlıktan ve kötülükten tam manasıyla temizlenip Allah’u Teala’nın kendisini gördüğünü bilerek O’na karşı edepli olmasıdır. Edep ise, bu hayanın dilde, gözde ve bütün azalar üzerinde yeşermesi, insanın insanlık onuruna yakışır şekilde yaşamasıdır.
Haya, imanın kalesi ve ahlakın özüdür. Kulun, kalbini her türlü arsızlıktan ve kötülükten tam manasıyla temizlenip Allah’u Teala’nın kendisini gördüğünü bilerek O’na karşı edepli olmasıdır. Edep ise, bu hayanın dilde, gözde ve bütün azalar üzerinde yeşermesi, insanın insanlık onuruna yakışır şekilde yaşamasıdır.
📜 10 Ayet-i Kerime
1. Allah Sizi Görüyor (Alak, 14)
أَلَمْ يَعْلَم بِأَنَّ اللَّهَ يَرَىٰ
Okunuşu: E lem ya’lem bi ennallâhe yerâ.
Meali: O, Allah’u Teala’nın (her şeyi) gördüğünü bilmiyor mu? (Haya etmiyor mu?) 2. Mümin Erkeklerin Gözü (Nûr, 30) قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ Okunuşu: Kul lil mu’minîne yaguddû min ebsârihim ve yahfezû furûcehum, zâlike ezkâ lehum…
Meali: Mümin erkeklere söyle, gözlerini (harama bakmaktan) sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar. Bu onlar için daha temiz bir davranıştır. 3. Mümin Kadınların Gözü (Nûr, 31) وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ Okunuşu: Ve kul lil mu’minâti yagdudne min ebsârihinne ve yahfazne furûcehunne…
Meali: Mümin kadınlara da söyle, gözlerini (harama bakmaktan) sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar. 4. Sözün En Güzeli (İsrâ, 53) وَقُل لِّعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنزَغُ بَيْنَهُمْ Okunuşu: Ve kul li ibâdî yekûlûlletî hiye ahsenu, inneş şeytâne yenzegu beynehum…
Meali: Kullarıma söyle, sözün en güzelini (edeplisini) söylesinler. Çünkü şeytan aralarına girer (fesat sokar). 5. Sesini Alçalt (Lokmân, 19) وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ Okunuşu: Vaksıd fî meşyike vagdud min savtike…
Meali: Yürüyüşünde mutedil ol (edepli yürü) ve sesini alçalt. 6. Hz. Şuayb’ın Kızının Hayası (Kasas, 25) فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ Okunuşu: Fe câethu ıhdâhumâ temşî alestıhyâin…
Meali: Derken o iki (kız)dan biri utana utana (haya ile) yürüyerek ona (Musa’ya) geldi… 7. Kötü Sözü Açığa Vurmayın (Nisâ, 148) لَّا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَن ظُلِمَ Okunuşu: Lâ yuhibbullâhul cehra bis sûi minel kavli illâ men zulime…
Meali: Allah’u Teala, kötülüğün sözle açıkça söylenmesini sevmez. Ancak haksızlığa uğrayan başka. 8. Meleklerin Hayası (Enbiyâ, 28-29) وَهُم مِّنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ Okunuşu: …Ve hum min haşyetihî muşfikûn.
Meali: …Onlar (melekler), O’nun korkusundan titrerler (ve edeple dururlar). 9. Kendi Evinizden Başkasına… (Nûr, 27) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَىٰ أَهْلِهَا Okunuşu: Yâ eyyuhâllezîne âmenû lâ tedhulû buyûten gayra buyûtikum hattâ teste’nisû ve tusellimû alâ ehlihâ…
Meali: Ey iman edenler! Kendi evinizden başka evlere, izin almadan (edebe riayet etmeden) ve ev halkına selam vermeden girmeyin. 10. Alay ve Kötü Lakap (Hucurât, 11) وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ Okunuşu: …Ve lâ telmizû enfusekum ve lâ tenâbezû bil elkâb…
Meali: …Birbirinizi ayıplamayın ve birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın (edebi koruyun).
Meali: O, Allah’u Teala’nın (her şeyi) gördüğünü bilmiyor mu? (Haya etmiyor mu?) 2. Mümin Erkeklerin Gözü (Nûr, 30) قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ Okunuşu: Kul lil mu’minîne yaguddû min ebsârihim ve yahfezû furûcehum, zâlike ezkâ lehum…
Meali: Mümin erkeklere söyle, gözlerini (harama bakmaktan) sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar. Bu onlar için daha temiz bir davranıştır. 3. Mümin Kadınların Gözü (Nûr, 31) وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ Okunuşu: Ve kul lil mu’minâti yagdudne min ebsârihinne ve yahfazne furûcehunne…
Meali: Mümin kadınlara da söyle, gözlerini (harama bakmaktan) sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar. 4. Sözün En Güzeli (İsrâ, 53) وَقُل لِّعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنزَغُ بَيْنَهُمْ Okunuşu: Ve kul li ibâdî yekûlûlletî hiye ahsenu, inneş şeytâne yenzegu beynehum…
Meali: Kullarıma söyle, sözün en güzelini (edeplisini) söylesinler. Çünkü şeytan aralarına girer (fesat sokar). 5. Sesini Alçalt (Lokmân, 19) وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ Okunuşu: Vaksıd fî meşyike vagdud min savtike…
Meali: Yürüyüşünde mutedil ol (edepli yürü) ve sesini alçalt. 6. Hz. Şuayb’ın Kızının Hayası (Kasas, 25) فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ Okunuşu: Fe câethu ıhdâhumâ temşî alestıhyâin…
Meali: Derken o iki (kız)dan biri utana utana (haya ile) yürüyerek ona (Musa’ya) geldi… 7. Kötü Sözü Açığa Vurmayın (Nisâ, 148) لَّا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَن ظُلِمَ Okunuşu: Lâ yuhibbullâhul cehra bis sûi minel kavli illâ men zulime…
Meali: Allah’u Teala, kötülüğün sözle açıkça söylenmesini sevmez. Ancak haksızlığa uğrayan başka. 8. Meleklerin Hayası (Enbiyâ, 28-29) وَهُم مِّنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ Okunuşu: …Ve hum min haşyetihî muşfikûn.
Meali: …Onlar (melekler), O’nun korkusundan titrerler (ve edeple dururlar). 9. Kendi Evinizden Başkasına… (Nûr, 27) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَىٰ أَهْلِهَا Okunuşu: Yâ eyyuhâllezîne âmenû lâ tedhulû buyûten gayra buyûtikum hattâ teste’nisû ve tusellimû alâ ehlihâ…
Meali: Ey iman edenler! Kendi evinizden başka evlere, izin almadan (edebe riayet etmeden) ve ev halkına selam vermeden girmeyin. 10. Alay ve Kötü Lakap (Hucurât, 11) وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ Okunuşu: …Ve lâ telmizû enfusekum ve lâ tenâbezû bil elkâb…
Meali: …Birbirinizi ayıplamayın ve birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın (edebi koruyun).
🌹 10 Hadis-i Şerif
1. İman ve Haya İkizdir
“İman ile haya birbiriyle ikizdir (birbirine bağlıdır). Biri çekilip alındığında diğeri de ondan ayrılır.” (Hakim)
2. İslam’ın Ahlakı Hayadır
“Her dinin kendine özgü bir ahlakı vardır; İslam’ın ahlakı da hayadır.” (İbn Mâce)
3. Haya Sadece Hayır Getirir
“Haya bütünüyle hayırdır. (Veya:) Haya ancak hayır getirir.” (Müslim)
4. Utanmıyorsan Dilediğini Yap
“İnsanların geçmiş peygamberlerin sözlerinden idrak ettikleri (ve dilden dile dolaşan) bir söz vardır: Utanmıyorsan (haya etmiyorsan) dilediğini yap!” (Buhârî)
5. Çadırındaki Bakireden Daha Hayalı
“Resulullah (s.a.v.) çadırındaki bakire bir genç kızdan daha çok haya sahibi idi. Hoşlanmadığı bir şey gördüğünde biz bunu yüzünden (yüzünün renginden) anlardık.” (Buhârî)
6. Edep Güzelleştirir
“Arsızlık ve çirkin söz, bulunduğu şeyi çirkinleştirir. Haya (ve edep) ise bulunduğu şeyi güzelleştirir.” (Tirmizî)
7. Gerçek Haya Nedir?
“Allah’u Teala’dan hakkıyla haya edin.” Sahabe “Elhamdülillah haya ediyoruz” deyince Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Gerçek haya bu değildir. Allah’u Teala’dan hakkıyla haya eden kişi; başını ve başta bulunan organlarını (gözü, dili), karnını ve karnın içindeki organlarını haramdan korur, ölümü ve toprakta çürümeyi unutmaz.” (Tirmizî)
8. Edep, İlimden Önce Gelir
Hz. Ömer (r.a.) demiştir ki: “Önce edep öğrenin, sonra ilim öğrenin.” (Tasavvufi Hikmet)
9. Kardeşinin Yüzüne Dik Bakmamak
“Müslüman bir kimsenin, din kardeşinin yüzüne onu rahatsız edecek şekilde (dik dik) bakması helal değildir.” (Taberânî)
10. Çocuklara Edep Bırakmak
“Hiçbir baba, çocuğuna güzel terbiyeden (edepten) daha üstün bir hediye bırakmamıştır.” (Tirmizî)
Rabbim bizleri; kalplerini arsızlığın ve kötülüğün her türlüsünden temizlenip,
Allah’u Teala’ya karşı derin bir haya ve insanlara karşı güzel bir edeple yaşayan kullarından eylesin.
Allah’u Teala’ya karşı derin bir haya ve insanlara karşı güzel bir edeple yaşayan kullarından eylesin.
E lem ya’lem bi ennallâhe yerâ…
“O, Allah’u Teala’nın (her şeyi) gördüğünü bilmiyor mu? (Haya etmiyor mu?)”
GÜNÜN ÂYET-İ KERÎMESİ
“Kullarıma söyle, sözün en güzelini (edeplisini) söylesinler. Çünkü şeytan aralarına girer.” (İsrâ Suresi, 53)
Dua: Allah’u Teala bizlere O’nun nazarına yakışır bir haya, Peygamber Efendimiz’in sünnetine yaraşır bir edep lütfeylesin.
Âmin, Ecmain.
Dua: Allah’u Teala bizlere O’nun nazarına yakışır bir haya, Peygamber Efendimiz’in sünnetine yaraşır bir edep lütfeylesin.
Âmin, Ecmain.
