Günlük Manevi Azık
140. Gün: Edep ve Hayâ
Bismillâhirrahmânirrahîm…
Mevlana Hazretleri, “Girdim ilim meclisine, eyledim kıldım talep; dediler ilim geride, illâ edep illâ edep!” der. Edep, kalbi ve bedeni her türlü çirkinlikten temizlenip Allah’u Teala‘nın huzurunda olma şuuruyla yaşamaktır. Hayâ ise imanın ta kendisidir; Rabbinin seni hoşlanmadığı bir halde görmesinden utanmaktır. Tasavvuf baştan sona edepten ibarettir.
Mevlana Hazretleri, “Girdim ilim meclisine, eyledim kıldım talep; dediler ilim geride, illâ edep illâ edep!” der. Edep, kalbi ve bedeni her türlü çirkinlikten temizlenip Allah’u Teala‘nın huzurunda olma şuuruyla yaşamaktır. Hayâ ise imanın ta kendisidir; Rabbinin seni hoşlanmadığı bir halde görmesinden utanmaktır. Tasavvuf baştan sona edepten ibarettir.
📜 10 Ayet-i Kerime
1. En Yüce Ahlak (Kalem, 4)
وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ
Okunuşu: Ve inneke le alâ hulukın azîm.
Meali: “Şüphesiz sen (ey Muhammed!) en yüce ahlak üzeresin.” 2. İyilikle Muamele (İsrâ, 53) وَقُل لِّعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ Okunuşu: Ve kul li ıbâdî yekûlûlletî hiye ahsen…
Meali: “Kullarıma söyle, sözün en güzelini söylesinler…” 3. Gözleri Harama Kapatmak (Nûr, 30) قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ Okunuşu: Kul lil mu’minîne yeguddû min ebsârihim ve yahfezû furûcehum…
Meali: “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar.” 4. Kadınların İffeti (Nûr, 31) وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ Okunuşu: Ve kul lil mu’minâti yagdudne min ebsârihinne ve yahfazne furûcehunn…
Meali: “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar.” 5. Çirkin İşlerden Uzak Durmak (A’râf, 33) قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ Okunuşu: Kul innemâ harreme rabbiyel fevâhışe mâ zahere minhâ ve mâ batan…
Meali: “De ki: Rabbim ancak açık ve gizli çirkin işleri… haram kılmıştır.” 6. Sesini Alçalt (Lokmân, 19) وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ Okunuşu: Vaksıd fî meşyike vagdud min savtik(savtike)…
Meali: “Yürüyüşünde mutedil (ölçülü) ol ve sesini alçalt.” 7. Kötülüğü İyilikle Sav (Fussilet, 34) ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ Okunuşu: İdfa’ billetî hiye ahsenu fe izâllezî beyneke ve beynehu adâvetun ke ennehu veliyyun hamîm.
Meali: “Sen kötülüğü en güzel olan şeyle sav. O zaman, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sımsıcak bir dost oluverir.” 8. Evlere İzinle Girmek (Nûr, 27) لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَىٰ أَهْلِهَا Okunuşu: …Lâ tedhulû buyûten gayra buyûtikum hattâ teste’nisû ve tusellimû alâ ehlihâ…
Meali: “Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi hissettirip (izin alıp) ev halkına selam vermeden girmeyin.” 9. Anne Babaya Edep (İsrâ, 23) فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا Okunuşu: …Fe lâ tekul lehumâ uffin ve lâ tenher humâ ve kul lehumâ kavlen kerîmâ.
Meali: “…Onlara (anne babana) ‘Öf’ bile deme, onları azarlama, onlara güzel ve tatlı söz söyle.” 10. Gaflet ve Oyun (En’âm, 32) وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ Okunuşu: Ve mâl hayâtud dunyâ illâ leıbun ve lehvun…
Meali: “Dünya hayatı ancak bir oyun ve eğlenceden ibarettir.” (Edep, bu oyuna aldanmamaktır.)
Meali: “Şüphesiz sen (ey Muhammed!) en yüce ahlak üzeresin.” 2. İyilikle Muamele (İsrâ, 53) وَقُل لِّعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ Okunuşu: Ve kul li ıbâdî yekûlûlletî hiye ahsen…
Meali: “Kullarıma söyle, sözün en güzelini söylesinler…” 3. Gözleri Harama Kapatmak (Nûr, 30) قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ Okunuşu: Kul lil mu’minîne yeguddû min ebsârihim ve yahfezû furûcehum…
Meali: “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar.” 4. Kadınların İffeti (Nûr, 31) وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ Okunuşu: Ve kul lil mu’minâti yagdudne min ebsârihinne ve yahfazne furûcehunn…
Meali: “Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar.” 5. Çirkin İşlerden Uzak Durmak (A’râf, 33) قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ Okunuşu: Kul innemâ harreme rabbiyel fevâhışe mâ zahere minhâ ve mâ batan…
Meali: “De ki: Rabbim ancak açık ve gizli çirkin işleri… haram kılmıştır.” 6. Sesini Alçalt (Lokmân, 19) وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ Okunuşu: Vaksıd fî meşyike vagdud min savtik(savtike)…
Meali: “Yürüyüşünde mutedil (ölçülü) ol ve sesini alçalt.” 7. Kötülüğü İyilikle Sav (Fussilet, 34) ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ Okunuşu: İdfa’ billetî hiye ahsenu fe izâllezî beyneke ve beynehu adâvetun ke ennehu veliyyun hamîm.
Meali: “Sen kötülüğü en güzel olan şeyle sav. O zaman, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sımsıcak bir dost oluverir.” 8. Evlere İzinle Girmek (Nûr, 27) لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّىٰ تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَىٰ أَهْلِهَا Okunuşu: …Lâ tedhulû buyûten gayra buyûtikum hattâ teste’nisû ve tusellimû alâ ehlihâ…
Meali: “Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi hissettirip (izin alıp) ev halkına selam vermeden girmeyin.” 9. Anne Babaya Edep (İsrâ, 23) فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا Okunuşu: …Fe lâ tekul lehumâ uffin ve lâ tenher humâ ve kul lehumâ kavlen kerîmâ.
Meali: “…Onlara (anne babana) ‘Öf’ bile deme, onları azarlama, onlara güzel ve tatlı söz söyle.” 10. Gaflet ve Oyun (En’âm, 32) وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ Okunuşu: Ve mâl hayâtud dunyâ illâ leıbun ve lehvun…
Meali: “Dünya hayatı ancak bir oyun ve eğlenceden ibarettir.” (Edep, bu oyuna aldanmamaktır.)
🌹 10 Hadis-i Şerif
1. Güzel Ahlak İçin Gönderildim
Efendimiz Sallallahu Aleyhi ve Sellem buyuruyor: “Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” (Ahmed bin Hanbel)
2. Hayâ İmandandır
“İman yetmiş küsur şubedir. En üstünü ‘Lâ ilâhe illallah’ demek, en aşağısı yoldan rahatsız edici bir şeyi kaldırmaktır. Hayâ (utanma duygusu) da imandan bir şubedir.” (Müslim)
3. Hayâ Sadece Hayır Getirir
“Hayâ (utanma ve edep), ancak hayır getirir.” (Buhârî)
4. Edepsizlik Ayıptır
“Hayâ girdiği yeri güzelleştirir; çirkin söz ve edepsizlik ise girdiği yeri çirkinleştirir.” (Tirmizî)
5. En Ağır Gelen Amel
“Kıyamet gününde müminin mizanında güzel ahlaktan daha ağır basacak bir şey yoktur.” (Tirmizî)
6. Utanmıyorsan Dilediğini Yap!
“İlk peygamberlerden itibaren halkın hatırında kalan bir söz vardır: Utanmadıktan sonra dilediğini yap!” (Buhârî)
7. Bana En Yakın Olanınız
“İçinizde bana en sevgili olanınız ve kıyamet gününde meclisime en yakın bulunacak olanınız, ahlakı en güzel olanlarınızdır.” (Tirmizî)
8. Edep Öğretmek
“Hiçbir baba, evladına güzel terbiyeden (edepten) daha üstün bir hediye vermemiştir.” (Tirmizî)
9. Gözün Zinası
“Gözlerin zinası harama bakmaktır.” (Buhârî) (Hayâ, gözü haramdan korumaktır.)
10. Din Bir Hayâdır
“Her dinin kendine has bir ahlakı vardır. İslam’ın ahlakı da hayâdır.” (İbn Mâce)
Rabbim bizleri; kalbini çirkinliklerden temizlenip arındıran, her halinde edebi kuşanan ve O’nun huzurunda bulunma hayâsını bir an olsun yitirmeyen kullarından eylesin.
İnnallâhe yuhibbul mutetahhirîn…
“Şüphesiz Allah’u Teala çok temizlenenleri (edep ve hayâ ile arınanları) sever.” (Bakara Suresi, 222)
EDEP VE HAYÂ NİYAZI
Allah’u Teala gözümüzü haramdan, dilimizi yalandan, kalbimizi her türlü edepsizlikten muhafaza eylesin. Bizleri Resulullah’ın güzel ahlakıyla ahlaklandırsın.
Dua: Ey Allah’ım! Bize günahlara karşı kalkan olacak bir hayâ, meclisleri güzelleştirecek bir edep ihsan eyle.
Amin, Ecmain.
Dua: Ey Allah’ım! Bize günahlara karşı kalkan olacak bir hayâ, meclisleri güzelleştirecek bir edep ihsan eyle.
Amin, Ecmain.
